Przygotowanie plików graficznych do druku to sztuka, która wymaga precyzji i znajomości kilku kluczowych zasad. Ten poradnik został stworzony, aby pomóc Wam, drodzy projektanci i entuzjaści, w opanowaniu jednego z najważniejszych elementów tego procesu prawidłowego dodawania spadów drukarskich w Adobe Photoshop. Dzięki niemu unikniecie typowych błędów, takich jak nieestetyczne białe krawędzie na Waszych wydrukach, i zapewnicie, że Wasze projekty zawsze będą wyglądały profesjonalnie.
Dodawanie spadów w Photoshopie: Praktyczny poradnik przygotowania plików do druku
- Spady to obszar poza linią cięcia, który zostanie usunięty, ale jest niezbędny do uniknięcia białych krawędzi na wydruku.
- Większość polskich drukarni wymaga spadów o wymiarze 2-5 mm, przy czym 3 mm to najczęstszy standard.
- W Photoshopie spady dodaje się manualnie, powiększając obszar roboczy o ich wartość.
- Możesz dodać spady już na etapie tworzenia nowego dokumentu lub do istniejącego projektu za pomocą funkcji "Rozmiar obszaru roboczego".
- Kluczowe jest rozciągnięcie grafiki (tła, elementów) na obszar spadu, aby uniknąć białych pasków.
- Pamiętaj o marginesie bezpieczeństwa obszarze wewnątrz linii cięcia, gdzie nie powinny znajdować się ważne elementy projektu.
Dlaczego spady są kluczowe dla Twojego projektu?
Z mojego doświadczenia wiem, że spady drukarskie to jeden z tych elementów, które często są niedoceniane, a ich brak potrafi zepsuć nawet najlepiej zaprojektowany projekt. To nie jest fanaberia drukarni, a niezbędny bufor bezpieczeństwa, który gwarantuje estetyczny i profesjonalny wygląd finalnego wydruku. Drukarnie wymagają spadów, ponieważ zapewniają one, że po przycięciu projektu do docelowego formatu, na jego krawędziach nie pojawią się niechciane białe paski.
Spad drukarski, czyli Twój bufor bezpieczeństwa
Czym właściwie jest spad drukarski? To nic innego jak dodatkowy obszar grafiki, który wykracza poza docelową linię cięcia projektu. Jest to obszar, który zostanie obcięty, ale jego obecność jest kluczowa. Wyobraźcie sobie, że projektujecie ulotkę z tłem rozciągającym się do samej krawędzi. Bez spadów, nawet minimalne przesunięcie maszyny tnącej może spowodować, że na jednej z krawędzi pojawi się cieniutki, biały pasek. Spad eliminuje to ryzyko, dając maszynie margines błędu.
Jak uniknąć białych krawędzi? Wizualne wyjaśnienie problemu
Problem białych krawędzi bierze się z natury procesu poligraficznego. Maszyny tnące, choć precyzyjne, nigdy nie są w 100% idealne. Zawsze istnieje minimalne ryzyko przesunięcia rzędu ułamka milimetra. Jeśli Wasza grafika kończy się dokładnie na linii cięcia, takie przesunięcie sprawi, że maszyna "zetnie" kawałek tła, a w jego miejsce pojawi się biała, niezadrukowana krawędź. Spad to nic innego jak "nadmiar" grafiki, który zostanie usunięty, ale dzięki niemu nawet lekkie przesunięcie maszyny nie ujawni białego papieru.
Spad a margines wewnętrzny poznaj kluczową różnicę
Ważne jest, aby nie mylić spadu drukarskiego z marginesem bezpieczeństwa. To dwa różne, choć równie ważne, pojęcia. Spad (bleed) to obszar *na zewnątrz* linii cięcia, który zostanie obcięty. Natomiast margines bezpieczeństwa (safety margin) to obszar *wewnątrz* linii cięcia, zazwyczaj 3-5 mm od krawędzi, w którym nie powinniśmy umieszczać żadnych istotnych elementów, takich jak teksty, logo czy ważne grafiki. Dlaczego? Aby upewnić się, że nie zostaną one przypadkowo przycięte przez maszynę. Spad chroni przed białymi krawędziami, a margines bezpieczeństwa chroni Wasze treści przed obcięciem.
Nowy projekt? Tak przygotujesz dokument ze spadami w Photoshopie
Jeśli zaczynacie projekt od zera, to idealny moment, aby od razu prawidłowo ustawić spady. W Photoshopie, w przeciwieństwie do programów DTP takich jak InDesign, nie ma dedykowanej funkcji "dodaj spady" w oknie nowego dokumentu. Musimy to zrobić manualnie, powiększając obszar roboczy o ich wartość. Pokażę Wam, jak to zrobić krok po kroku.
-
Krok 1: Prawidłowe obliczenia klucz do sukcesu
Zanim otworzycie Photoshopa, musimy wykonać proste obliczenia. Pamiętajcie, że spad dodajemy z każdej strony projektu. Jeśli drukarnia wymaga 3 mm spadu, oznacza to, że dodajemy 3 mm do góry, 3 mm do dołu, 3 mm do lewej i 3 mm do prawej. Czyli łącznie powiększamy szerokość i wysokość projektu o podwójną wartość spadu. Dla ulotki A5 (148 x 210 mm) z 3 mm spadami, wymiary dokumentu powinny wynosić 148 + (2 * 3 mm) = 154 mm szerokości oraz 210 + (2 * 3 mm) = 216 mm wysokości. Zawsze sprawdźcie specyfikację drukarni, aby upewnić się, jaki spad jest wymagany.
-
Krok 2: Tworzenie dokumentu o wymiarach brutto (netto + spady)
Teraz przejdźmy do Photoshopa. Wybierzcie File > New (Plik > Nowy). W oknie "New Document" (Nowy dokument) wprowadźcie obliczone wymiary brutto. W naszym przykładzie dla ulotki A5 z 3 mm spadami będzie to Szerokość: 154 mm i Wysokość: 216 mm. Upewnijcie się, że rozdzielczość jest ustawiona na 300 DPI (dla druku offsetowego) i tryb kolorów na CMYK Color. Następnie kliknijcie "Create" (Utwórz).
-
Krok 3: Wyznaczanie linii cięcia za pomocą prowadnic (linii pomocniczych)
Po utworzeniu dokumentu o wymiarach brutto, musimy wizualnie zaznaczyć, gdzie będzie przebiegać linia cięcia, czyli gdzie kończy się nasz docelowy format netto. W tym celu użyjemy prowadnic (guides). Upewnijcie się, że macie włączone linijki (View > Rulers / Widok > Linijki lub skrót Ctrl+R / Cmd+R). Następnie przeciągnijcie prowadnice z linijek:
- Z góry: na 3 mm i na 213 mm (216 mm - 3 mm)
- Z lewej: na 3 mm i na 151 mm (154 mm - 3 mm)
Masz gotowy projekt? Dodaj spady do istniejącego pliku w Photoshopie
Co zrobić, jeśli projekt jest już gotowy, a Wy zapomnieliście o spadach? Nic straconego! Photoshop pozwala na powiększenie obszaru roboczego (płótna) istniejącego dokumentu. To proces, który wymaga nieco więcej uwagi, aby nie zepsuć istniejącej grafiki.
Krok 1: Użyj funkcji "Rozmiar obszaru roboczego" (Canvas Size)
Otwórzcie swój projekt w Photoshopie. Następnie przejdźcie do Image > Canvas Size (Obraz > Rozmiar obszaru roboczego). W tym oknie będziemy modyfikować wymiary płótna. Ważne jest, aby zaznaczyć opcję "Relative" (Względny), co pozwoli nam dodać określoną wartość do obecnych wymiarów. W polach "Width" (Szerokość) i "Height" (Wysokość) wpiszcie podwójną wartość spadu. Jeśli wymagany spad to 3 mm, wpisujemy 6 mm zarówno dla szerokości, jak i wysokości. Pamiętajcie, że Photoshop działa manualnie i nie dodaje automatycznie spadów, musimy to zrobić sami.
Krok 2: Jak poprawnie powiększyć płótno i nie zepsuć projektu
W oknie "Canvas Size" (Rozmiar obszaru roboczego) kluczowe jest ustawienie punktu zakotwiczenia (Anchor). Domyślnie jest on ustawiony na środek. Oznacza to, że płótno zostanie powiększone równomiernie we wszystkich kierunkach. Pozostawcie punkt zakotwiczenia na środku, aby Wasza istniejąca grafika pozostała wyśrodkowana, a nowe milimetry spadu zostały dodane symetrycznie wokół niej. Po wprowadzeniu wartości i upewnieniu się, że punkt zakotwiczenia jest prawidłowy, kliknijcie "OK". Wasz dokument powiększy się o obszar spadów, który na razie będzie pusty (najczęściej biały).
Krok 3: Magia wypełniania z uwzględnieniem zawartości jak rozciągnąć tło na spad?
Teraz najważniejsza część musimy wypełnić nowo dodany obszar spadu grafiką, aby nie pozostał pusty. Jeśli Wasz projekt ma jednolite tło lub tło z powtarzającym się wzorem, sprawa jest prosta:
- Ręczne skalowanie: Wybierzcie warstwę z tłem, aktywujcie narzędzie "Free Transform" (Swobodna transformacja) (Ctrl+T / Cmd+T) i po prostu rozciągnijcie tło, tak aby wypełniało cały nowy obszar.
- Content-Aware Fill (Wypełnianie z uwzględnieniem zawartości): Jeśli tło jest bardziej skomplikowane, możecie spróbować tej funkcji. Zaznaczcie pusty obszar spadu (np. za pomocą narzędzia Marquee Tool), a następnie przejdźcie do Edit > Content-Aware Fill (Edycja > Wypełnij z uwzględnieniem zawartości). Photoshop spróbuje inteligentnie rozszerzyć istniejące piksele. Czasem wymaga to kilku prób lub drobnych poprawek.
- Klonowanie: Dla bardzo specyficznych teł, możecie użyć narzędzia "Clone Stamp Tool" (Stempel) do ręcznego sklonowania fragmentów tła i wypełnienia obszaru spadu.
, która naturalnie wychodzi poza linię cięcia.
Krok 4: Ręczne dopasowanie pozostałych elementów graficznych
Jeśli poza tłem macie inne elementy graficzne, które powinny "wychodzić" poza linię cięcia (np. zdjęcia, kształty), również musicie je odpowiednio rozciągnąć. Wybierzcie każdą taką warstwę i za pomocą narzędzia "Free Transform" (Swobodna transformacja) powiększcie ją tak, aby również przekraczała linię cięcia i wypełniała obszar spadu. Pamiętajcie, że żaden ważny tekst ani logo nie powinno znajdować się w obszarze spadu! Te elementy powinny być zawsze wewnątrz marginesu bezpieczeństwa.
Ważne detale: O czym jeszcze pamiętać przed drukiem?
Prawidłowe dodanie spadów to podstawa, ale to nie wszystko. Istnieje kilka innych aspektów, o których musicie pamiętać, aby Wasz plik był w 100% gotowy do profesjonalnego druku. Zaniedbanie tych detali może skutkować problemami, nawet jeśli spady są idealne.
Margines bezpieczeństwa: Gdzie Twoje logo i tekst będą w 100% bezpieczne
Już wspominałem o marginesie bezpieczeństwa, ale powtórzę to, bo jest to niezwykle ważne. Margines bezpieczeństwa to obszar wewnątrz linii cięcia, zazwyczaj 3-5 mm od krawędzi, w którym nie powinny znajdować się żadne istotne elementy projektu teksty, logo, numery telefonów czy inne kluczowe informacje. Dlaczego? Ponieważ maszyny tnące, mimo swojej precyzji, mogą minimalnie przesunąć się podczas cięcia, a umieszczenie ważnych elementów zbyt blisko krawędzi grozi ich przypadkowym przycięciem. Aby wizualnie zaznaczyć ten obszar, po wyznaczeniu linii cięcia (krok 3 w "Nowy projekt"), dodajcie kolejne prowadnice, np. 3 mm od każdej linii cięcia. To da Wam jasny obraz bezpiecznej strefy.
Standardowe wymiary spadów ile mm wymaga polska drukarnia?
W Polsce najczęściej spotykany wymiar spadu to 3 mm z każdej strony projektu. Jest to swego rodzaju standard, który akceptuje większość drukarni. Jednak warto pamiętać, że:
- Standardowy wymiar spadów w Polsce to od 2 do 5 mm z każdej strony.
- 3 mm jest najbardziej uniwersalnym i bezpiecznym standardem.
- Dla wizytówek, ulotek i plakatów zazwyczaj wystarcza 2-3 mm.
- W przypadku produktów wielostronicowych i klejonych, takich jak katalogi, zalecany spad może wynosić 5 mm.
- Dla druku wielkoformatowego (np. banery) spady często nie są wymagane wcale, ale zawsze należy to zweryfikować w specyfikacji konkretnej drukarni.
Zawsze, ale to zawsze, sprawdźcie specyfikację drukarni, z którą współpracujecie. To najlepsza gwarancja sukcesu.
Rozdzielczość i tryb kolorów upewnij się, że używasz CMYK i 300 DPI
Spady to jedno, ale jakość obrazu to drugie. Aby Wasz projekt wyglądał ostro i wyraźnie po wydrukowaniu, upewnijcie się, że:
- Rozdzielczość: Dla druku offsetowego standardem jest 300 DPI (dots per inch). Niższa rozdzielczość (np. 72 DPI, typowa dla internetu) sprawi, że wydruk będzie pikselowaty i niewyraźny.
- Tryb kolorów: Zawsze pracujcie w trybie CMYK Color (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black). RGB (Red, Green, Blue) to tryb dla ekranów, a kolory widziane na monitorze w RGB mogą znacząco różnić się od tych na wydruku CMYK. Konwersja z RGB na CMYK w ostatniej chwili może prowadzić do nieprzewidzianych zmian kolorystycznych.
Te ustawienia powinny być skonfigurowane już na początku projektu, przy tworzeniu nowego dokumentu.
Unikaj tych błędów: Najczęstsze pułapki przy spadach w Photoshopie
Nawet doświadczonym zdarzają się pomyłki, zwłaszcza gdy pracujemy pod presją czasu. Z mojego doświadczenia wynika, że istnieje kilka typowych błędów związanych ze spadami w Photoshopie, których łatwo uniknąć, jeśli się o nich wie. Pamiętajcie, że Photoshop nie jest programem DTP i wymaga od nas większej uwagi w kwestii przygotowania do druku.
Błąd #1: Pusty spad dodałeś obszar, ale zapomniałeś o grafice
To chyba najczęstszy błąd. Dodajecie obszar spadu (powiększacie płótno), ale zapominacie rozciągnąć na niego tło lub inne elementy graficzne. W efekcie, po przycięciu, zamiast białych pasków wynikających z braku spadów, pojawiają się białe paski wynikające z pustego obszaru spadu. Zawsze upewnijcie się, że cała powierzchnia spadu jest wypełniona grafiką, która "wychodzi" poza linię cięcia.
Błąd #2: Tekst na linii cięcia czyli igranie z ogniem
Umieszczanie ważnych tekstów, logo czy innych kluczowych elementów projektu zbyt blisko linii cięcia (czyli w obszarze marginesu bezpieczeństwa, a co gorsza, na spadzie) to prosta droga do katastrofy. Jak już wspomniałem, maszyny tnące nie są idealne. Jeśli tekst znajdzie się zbyt blisko krawędzi, istnieje duże ryzyko, że zostanie on częściowo obcięty. Zawsze zachowajcie bezpieczny margines, minimum 3-5 mm od linii cięcia, w którym nie będzie żadnych istotnych treści.
Błąd #3: Złe ustawienia eksportu do PDF ostatni krok, który może wszystko zepsuć
W Photoshopie, podczas zapisu do PDF, nie ma tak zaawansowanych opcji dotyczących spadów i znaczników drukarskich, jak w InDesignie. Finalny PDF będzie po prostu większy o wymiar spadów. Błędem jest myślenie, że Photoshop automatycznie doda znaczniki cięcia czy metadane o spadach. Nie doda! Musimy o tym pamiętać i podczas wysyłania pliku do drukarni jasno poinformować, że plik zawiera już spady i jest przygotowany do druku. Brak tej informacji może spowodować, że drukarnia potraktuje go jako projekt bez spadów i będzie próbowała je dodać, co może zepsuć Wasz projekt.
Ostatni krok: Jak poprawnie zapisać i wyeksportować plik do druku?
Po wykonaniu wszystkich powyższych kroków, Wasz projekt jest już niemal gotowy do wysłania do drukarni. Ostatnim, ale równie ważnym etapem jest prawidłowy zapis i eksport pliku. Pamiętajcie, że drukarnie preferują zazwyczaj format PDF.
Jak zapisać plik PDF gotowy do druku?
Gdy projekt ze spadami jest już gotowy, zapiszcie go jako PDF. Przejdźcie do File > Save As (Plik > Zapisz jako) i wybierzcie format "Photoshop PDF". W oknie "Save Adobe PDF" (Zapisz Adobe PDF) macie kilka opcji. Z reguły najlepiej jest wybrać preset "Press Quality" (Jakość druku), a następnie dostosować go, jeśli drukarnia ma bardzo specyficzne wymagania.
- W zakładce "Compression" (Kompresja) upewnijcie się, że kompresja obrazów nie jest zbyt agresywna (np. "Do Not Downsample" lub "Bicubic Downsampling to 300 ppi for images above 450 ppi").
- W zakładce "Output" (Wyjście) zazwyczaj nie musicie nic zmieniać, ponieważ Photoshop nie dodaje automatycznie znaczników drukarskich.
Zapiszcie plik. Pamiętajcie, że ten PDF będzie miał wymiary brutto (netto + spady).
Przeczytaj również: Zniknął pasek narzędzi w Photoshopie? Przywróć go w kilka sekund!
O czym poinformować drukarnię przy wysyłce pliku z Photoshopa?
To jest kluczowy moment. Ponieważ Photoshop nie dodaje automatycznie znaczników cięcia ani metadanych o spadach do PDF-a, musicie aktywnie komunikować się z drukarnią. W wiadomości e-mail lub w formularzu zamówienia jasno napiszcie:
- "Plik zawiera już spady o wymiarze X mm z każdej strony." (np. 3 mm).
- "Plik jest przygotowany w trybie CMYK i rozdzielczości 300 DPI."
- Możecie również podać docelowy format netto projektu.
Ta prosta informacja pozwoli drukarni prawidłowo zinterpretować Wasz plik i uniknąć nieporozumień. Zawsze warto też poprosić o podgląd do akceptacji (tzw. proof), aby ostatecznie upewnić się, że wszystko wygląda tak, jak powinno.
